با تــاریـخ

بهمن محصص: «زندگی که قابل لمس شد، زیبایی خلق خواهد شد. الان زیبایی نداریم چون زندگی نمی‌کنیم.» از گفت‌وگوی بهمن محصص با مرتضی ممیز، سیروس طاهباز، احمدرضا احمدی و طاهر نوکنده؛ ۳شهریور ۱۳۷۳. *متن کامل گفت‌وگو در این کتاب آمده: گفت‌وگو با بهمن محصص، نشر آبان، ۱۴۰۰.

‏دیوارهای بلوری، ظرفیت‌های غمگینی برای حفظ یادها دارند. دیوارهای بلوری روان. مثل شن‌ها و مثل تنِ این رودخانه که سال‌هاست چهره‌هایی را در موج‌های کوچکش می‌شکند. *از نامه‌ پرویز اسلامپور به یداله رویایی. ** نقاشی از منوچهر یکتایی، بدون عنوان.

موسیقی تیتراژ فیلم‌ گاو آهنگ‌ساز: هرمز فرهت فلوت: عباس خوشدل سنتور: داریوش مهرجویی تنبک: حسین مقدم

تصنیف بیات اصفهان «بت‌ چین» در جشن هنر شیراز ۱۳۵۴ محمدرضا شجریان محمدرضا لطفی ناصر فرهنگ‌فر *امروز ۱۲ اردیبهشت، سال‌روزِ درگذشت محمدرضا لطفی است.

بر مزار صادق هدایت نوشته یوسف اسحاق‌پور ترجمه باقر پرهام *انتشارات باغ آینه، تهران، ۱۳۷۳.

در دفاع از لبخند تو احمد شاملو قناعت‌وار تکیده بود باریک و بلند چون پیامی دشوار در لغتی با چشمانی از سؤال و عسل و رخساری برتافته از حقیقت و باد. مردی با گردش آب مردی مختصر که خلاصه خود بود خرخاکی‌ها در جنازه‌ات به سوءظن می‌نگرند پیش از آن‌که خشم صاعقه خاکسترش کند تسمه از گرده گاو توفان کشیده بود. آزمون ایمان‌هایِ کهن را بر قفل معجرهایِ عتیق دندان فرسوده بود. بر پرت افتاده‌ترین راه‌ها پوزار کشیده بود رهگذری نامنتظر که هر بیشه و هر پل آوازش را می‌شناخت. جاده‌ها با خاطره قدم‌های تو بیدار می‌مانند که روز را پیشباز می‌رفتی، هرچند سپیده تو را از آن پیشتر دمید که خروسان بانگ سحر کنند. مرغی در بال‌هایش شکفت زنی در پستان‌هایش باغی در درختش. ما در عتاب تو می‌شکوفیم در شتابت ما در کتاب تو می‌شکوفیم در دفاع از لبخند تو که یقین است و باور است. دریا به جرعه‌یی که تو از چاه خورده‌أی حسادت می‌کند.

روزگاری که گذشت عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی *صنعتی‌زاده از اولین رمان‌نویسانِ معاصر ایرانی‌ست. او در کنار رمان تاریخی، خالق داستان‌های علمی تخیلی هم است و از مهم‌ترین آثار او می‌توان به «رستم در قرن بیست‌ودوم»، «عالم ابدی»، «مجمع دیوانگان»، «فرشته صلح یا فتانه اصفهانی» و.. اشاره کرد. «مجمع دیوانگان» او اولین اثر آرمان‌شهر ادبیات فارسی به شمار می‌رود. کتاب «روزگاری که گذشت» اتوبیوگرافی عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی‌ست که آن را در سال ۱۳۴۶ منتشر می‌کند.

آرایشگاه آفتاب به کارگردانی ناصر تقوایی محصولِ سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران (۱۳۴۶).

من بامدادم احمد شاملو من بامدادم سرانجام خسته  بی آن‌که جز با خویشتن به جنگ برخاسته‌ باشم.  هرچند جنگی از این فرساینده‌تر نیست، که پیش از آن که باره برانگیزی  آگاهی  که سایه‌یِ عظیمِ کرکسی گشوده‌بال بر سراسرِ میدان گذشته‌ است: تقدیر از تو گُدازی خون‌آلوده در خاک کرده‌ است و تو را  از شکست و مرگ  گزیر نیست. من بامدادم شهروندی با اندام و هوشی متوسط. نسب‌ام با یک حلقه به آواره‌گانِ کابل می‌پیوندد. نامِ کوچک‌ام عربی‌ست  نامِ قبیله‌ایی‌ام ترکی  کُنیت‌ام پارسی.  نامِ قبیله‌ایی‌ام شرمسارِ تاریخ است و نام کوچک‌ام را دوست‌ نمی‌دارم  (تنها هنگامی که توام آواز می‌دهی  این نام زیباترین کلامِ جهان است  و آن صدا غمناک‌ترین آوازِ استمداد).   در شبِ سنگینِ برفی بی‌امان بدین رُباط فرود آمدم هم از نخست پیرانه خسته. در خانه‌ای دل‌گیر انتظارِ مرا می‌کشیدند کنارِ سقاخانه‌یِ آینه نزدیکِ خانقاهِ درویشان  (بدین سبب است شاید  که سایه‌یِ ابلیس را  هم از اول  همواره در کمینِ خود یافته‌ام).   در پنج ساله‌گی هنوز از ضربه‌یِ ناباورِ میلادِ خویش پریشان بودم و با شقشقه‌ی لوکِ مست و حضورِ ارواحی‌یِ خزنده‌گانِ زهرآگین برمی‌بالیدم بی‌ریشه بر خاکی شور در برهوتی دورافتاده‌تر از خاطره‌یِ غبارآلودِ آخرین رشته‌یِ نخل‌ها بر حاشیه‌یِ آخرین خشک‌رود. در پنج‌ساله‌گی بادیه بر کف در ریگ‌زارِ عریان به دنبالِ نقشِ سراب می‌دویدم پیشاپیشِ خواهرم که هنوز با جذبه‌یِ کهربایی‌یِ مرد بیگانه بود. نخستین‌بار که در برابرِ چشمان‌ام هابیلِ مغموم از خویشتن تازیانه‌ خورد شش‌ساله بودم. و تشریفات سخت درخور بود: صفِ سربازان بود با آرایشِ خاموشِ پیاده‌گانِ سردِ شطرنج، و شکوهِ پرچمِ رنگین‌ رقص و داردارِ شیپور و رُپ‌رُپه‌یِ فرصت‌سوزِ طبل تا هابیل از شنیدنِ زاری‌یِ خویش زردرویی نبرد.   بامدادم من خسته از باخویش‌ جنگیدن خسته‌یِ سقاخانه و خانقاه و سراب خسته‌یِ کویر و تازیانه و تحمیل خسته‌یِ خجلت‌ ازخودبردنِ هابیل. دیری‌ست تا دم‌ برنیاورده‌ام اما اکنون هنگامِ آن است که از جگر فریادی‌ برآرم که سرانجام اینک شیطان که بر من دست‌ می‌گشاید. صفِ پیاده‌گانِ سرد آراسته‌ است و پرچم  با هیبتِ رنگین  برافراشته.  تشریفات در ذُروه‌یِ کمال است و بی‌نقصی راست درخورِ انسانی که برآن‌اند تا هم‌چون فتیله‌یِ پُردودِ شمعی بی‌بها به مقراض‌اش بچینند. در برابرِ صفِ سردم واداشته‌اند و دهان‌بندِ زردوز آماده‌ است بر سینی‌یِ حلبی کنارِ دسته‌ای ریحان و پیازی مشت‌کوب. آنک نشمه‌یِ نایب که پیش‌ می‌آید عریان با خالِ پُرکرشمه‌یِ انگِ وطن بر شرم‌گاه‌اش وینک رُپ‌رُپه‌یِ طبل: تشریفات آغاز می‌شود. هنگامِ آن است که تمامتِ نفرت‌ام را به نعره‌ای بی‌پایان تُف‌ کنم. من بامدادِ نخستین و آخرین‌ام هابیل‌ام من  بر سکویِ تحقیر  شرفِ کیهان‌ام من  تازیانه‌خورده‌یِ خویش  که آتشِ سیاهِ اندوه‌ام  دوزخ را  از بضاعتِ ناچیزش شرمسار می‌کند.

سایه‌بین و مینوآگاهی نوشته: ک. تینا *انتشارات نوید شیراز، چاپ اول، ۱۳۷۲.

شرف و هبوط و بال نوشته: ک. تینا *چاپ‌خانه افست مروی، ۱۳۵۵.

کاظم تینا تهرانی (با امضای ک. تینا) نویسنده معاصر ایرانی در سال ۱۳۰۸ متولد شد و در تیر ۱۳۶۹ در تهران درگذشت. تینا تهرانی چهار کتاب با نام‌های آفتاب بی‌غروب (۱۳۳۲)، گذرگاه بی‌پایانی (۱۳۴۰)، شرف و هبوط و وبال (۱۳۵۵) و سایه‌بین و مینوآگاهی (۱۳۷۲) دارد که اثر آخر بعد از مرگ او توسط بیژن جلالی منتشر شد. هر چهار کتاب تینا تهرانی در چند سال اخیر توسط نشر آوانوشت منتشر شده‌اند. اولین نوشته‌های او در اواخر دهه‌ ۱۳۲۰ در مجله‌ انجمن هنری «خروس جنگی» منتشر شد. بسیاری از منتقدان ادبی او را اولین نویسنده پست‌مدرن ادبیات ایران می‌دانند، شاید همین ویژگی موجب شد تا نوشته‌های او به‌هنگام انتشار در فضای فرهنگی و ادبی آن روز ایران مورد توجه قرار نگیرند و ناشناخته باقی بمانند. پرداختن به جنبه‌های وجودی انسان و پیچیدگی‌های آن، ناکامی و مرگ‌اندیشی مهم‌ترین مشخصه‌های داستان‌های تینا تهرانی هستند. حسن میرعابدینی در کتاب صد سال داستان‌نویسی ایران، او را «چهره فراموش شده‌ ادبیات معاصر» معرفی می‌کند.

تصنیف «امید عشق» شوشتری محمدرضا شجریان به کجاها برد اين اميد ما را به کجاها برد اين اميد ما را به کجاها برد مارا به کجاها برد مارا..

اردیبهشت است قتال‌ترين ماه ِمنظومه‌ شمسی. - بهرام اردبیلی - نقاشی از بهمن محصص؛ سقوط ایکاروس. *در طرح محصص خبری از دریا نیست و ایکاروس نه به دریا، که بر روی زمین سقوط می‌کند و در زمین [خودِ زندگی: تنگی و سردی در فاصله/ دور شدن از خورشید (روشنایی)] غرق می‌شود.

آفتاب بی‌غروب کاظم تینا تهرانی (۱۳۳۲). *سایه‌های یک بدبختی اولین داستان کتاب به‌نظرم بهترین داستان این مجموعه است (بعد هم خودِ داستان آفتاب بی‌غروب)؛ ترکیبی از واقعیت و رویا با یک پایان تاثیرگذار. تقریباً همه داستان‌های کتاب فضایی مالیخولیایی دارند و شخصیت‌های داستان در یک ناتوانی پیوسته به‌سر می‌برند که همه واقعیت است و رهایی در منطق این زندگی هیچ جایی ندارد.

امروز ۱ اردیبهشت؛ سال‌روزِ تولد محمد مختاری است.

صادق هدایت و محمد مقدم، دهه ۱۳۲۰. *محمد مقدم (که نام خود را به این شکل می‌نوشت: مهمد مُغدَم) زبان‌شناس و استاد زبان‌های باستانی ایران در دانشگاه تهران بود.

«مردمان باد» (people of the wind) به کارگردانی آنتونی هوارث و دیوید کاف (۱۳۵۵) کوچ عشایر بختیاری یکی از سخت‌ترین تجربیات شناخته شده در بین جوامع بشری‌ست. پانصد هزار مرد و زن و بچه به همراه یک میلیون دام، هشت هفته در تلاش هستند تا از میان کوه‌های زاگرس بگذرند و به دشت‌های تابستانی و حاصل‌خیز کنار زرد کوه برسند. مستند مردمان باد داستانِ تماشایی بزرگ‌ترین کوچ بر روی زمین است. این مستند کوچ طایفه بابادی از مردم بختیاری را در سال ۱۹۷۶ قدم به قدم به تصویر می‌کشد. در آن‌زمان جعفر قلی‌خان رستمی رئیس طایفه بابادی بود. همه صحنه‌های این فیلم واقعی‌ست و از هیچ هنرپیشه‌ای استفاده نشده است. *دوست عزیزم رضا حائری بهم یادآوری کرد که موسیقی و آوای این فیلم ساخته سوشا گاپی (شمسی عصار) است که اهمیت هنری «مردمان باد» را دو چندان کرده است.